Vefatının 15. Yılında Erbakan
Kurum İnşa Eden Bir Siyasetin ve Ağır Sanayi Hamlesinin Tarihsel Muhasebesi
Siyaset iki şekilde yapılır:
Gündemi yöneterek ya da tarihi şekillendirerek. Gündem, manşetlerle yürür; tarih ise kurumlarla. Necmettin Erbakan, manşetlerin değil, kurumların siyasetçisiydi. Onu anlamak için polemiklere değil; kurduğu yapılara, attığı imzalara ve açtığı fabrikalara bakmak gerekir.
Bugün vefatının 15. yılında mesele bir hatıra anmak değil; bir zihniyeti çözümlemektir.
**Kurum İnşa Eden Siyaset: “Sistem Kurma” İddiası
Erbakan’ın siyaset teorisinin merkezinde şu vardı: Bağımsızlık, ancak kurumsal kapasite ile mümkündür.
Bu nedenle siyasetini salt seçim kazanma aritmetiği üzerine değil; ekonomik ve jeopolitik mimari üzerine kurdu.
1) Çok Kutuplu Dünya Arayışı – D-8
1997’de kurulan D-8, yalnızca ekonomik bir işbirliği platformu değildi. Bu yapı, Batı merkezli uluslararası sisteme karşı Müslüman nüfus yoğunluklu ülkelerin alternatif bir blok oluşturma girişimiydi. Türkiye, İran, Pakistan, Bangladeş, Malezya, Endonezya, Nijerya ve Mısır’ı aynı masaya oturtmak; ideolojik değil, stratejik bir hamleydi.
Bu adım, Türkiye’nin dış politikasında edilgenlikten özneleşmeye geçiş denemesiydi.
2) İç Ekonomik Yapılanma
Erbakan’ın 54. Hükümet döneminde attığı adımlar – havuz sistemi, kamu kaynaklarının merkezileştirilmesi, denk bütçe yaklaşımı – klasik neoliberal reçetelere karşı bir “milli ekonomi” modeli denemesiydi.
Burada temel tez şuydu:
Faiz merkezli finans sistemi, üretimi değil rantı büyütür.
Bu yaklaşım, tartışmalıydı; ancak özgün ve sistematikti.
** Ağır Sanayi Hamlesi: “Fabrika Yapan Fabrikalar”
Erbakan’ın siyasi kimliği kadar önemli olan mühendis kimliğidir. Almanya’da aldığı teknik formasyon, siyaset pratiğine doğrudan yansımıştır. Onun için bağımsızlık, soyut bir kavram değil; motor üretmek, çelik dökmek, makine yapmak demekti.
Ağır Sanayi Hamlesinin Çerçevesi
1970’lerde başlatılan “Ağır Sanayi Hamlesi”, Türkiye’nin montaj ekonomisinden üretim ekonomisine geçişini hedefliyordu. Konya, Kayseri, Çorum, Gümüşhane gibi Anadolu şehirlerinde planlanan tesisler, sadece ekonomik değil; sosyolojik dönüşüm projeleriydi.
Bu model üç temel üzerine oturuyordu:
1.Yerli üretim kapasitesi
2.Teknolojik bağımsızlık
3.Anadolu sermayesinin kalkındırılması
Bugün “Anadolu Kaplanları” diye adlandırılan sermaye yapısının kökleri, o dönemin teşvik ve yönlendirme siyasetinde aranmalıdır.
* Türkiye Siyasetinde İz Bırakan Paradigma
Erbakan’ı yalnızca bir parti lideri olarak okumak eksik kalır. Onun temsil ettiği çizgi; Milli Görüş hareketi üzerinden kurumsallaşmış bir siyasal paradigma oluşturdu.
Bu paradigma üç eksende ilerledi:
-Maneviyat merkezli siyaset dili
-Ekonomik bağımsızlık söylemi
-Jeopolitik alternatif arayışı
28 Şubat süreciyle tasfiye edilmek istenen bu yaklaşım, farklı formlarda Türk siyasetinde yaşamaya devam etti. Bugün dahi “yerli ve milli”, “savunma sanayi”, “çok kutupluluk” gibi kavramların kamu diline yerleşmiş olması, o zihinsel altyapının kalıcı etkisidir.
** Dünya Siyaseti Bağlamında Erbakan
Erbakan’ın küresel düzlemdeki önemi, Türkiye iç siyasetinden daha derindir. O, Soğuk Savaş sonrası oluşan tek kutuplu dünya düzenine erken dönemde itiraz eden liderlerden biriydi.
Bugün BRICS tartışmaları yapılırken; 1990’larda D-8 girişimi bunun öncül bir versiyonu olarak okunabilir.
Bu yönüyle Erbakan, döneminin ilerisinde bir stratejik tahayyüle sahipti.
Bir Mirasın Soğukkanlı Muhasebesi
Necmettin Erbakan’ı anlamak için onu ya kutsallaştırmak ya da küçümsemek yeterli değildir. Onu tarihsel bağlamında değerlendirmek gerekir.
•Kurum kurdu.
•Sanayi hedefledi.
•Alternatif dünya tasavvuru ortaya koydu.
Başarıları ve eksikleri tartışılabilir; ancak şu inkâr edilemez:
Erbakan, Türkiye’de siyaset yapma biçimini değiştirdi.
Popülerlik değil, yapı kurma iddiasıyla hareket etti.
Şu degişmez bir kaidedir ki. siyaset tarihinde kalıcı olanlar, slogan atanlar değil; kurum inşa edenlerdir.
Vefatının 15.yıl dönümünde rahmetle anıyorum.
Selam ve dua ile
